mùa nào thức nấy

Tính theo lịch thì hôm qua là Thu Phân. Theo quan điểm phương Đông, Thu phân (秋分) là lúc vào giữa mùa thu (chữ phân (分) nghĩa là phân chia).

Nói như vậy để biết là những ngày ăn “thả cửa” rau xanh và trái cây đã trôi đi rồi đó. Mùa hè thời tiết oi nồng, nên mình hay cự nự đòi ăn thêm chút cam hoặc bưởi vào bữa phụ. Trái cây nhiệt đới ăn vào lúc nào cũng thấy tươi mới, dễ chịu. Nhưng ăn nhiều lại thành mệt, cũng như đường mật, đồ ngọt nói chung.

Thành phố đã chào đón mùa thu bằng những đợt gió se se mỗi chiều. Vậy nên bữa cơm nhà mình cũng đang dần “dương” hơn, với cà rốt củ cải bí đỏ rau ngót cải xanh…. Và ngưu bàng.

Lâu lâu mới lại làm ngưu bàng, kể từ độ ra tết đến giờ. Anh đi chợ mua về hai cây ngưu bàng thuôn nhỏ, già củ, còn bám nguyên đất thô. Mình lui cui rửa sạch, cắt từng khúc bằng ngón tay út, áp chảo gang đáy bằng với dầu mè. Kế đó lại hòa tương tamari, dấm mơ, nước lọc rồi cứ thế đổ vào, vặn nhỏ lửa, đun 8 tiếng.

Món này làm ra thơm lựng, ai cũng thích ăn, nhưng nghe tới con số 8 giờ đồng hồ thì ai cũng chạy mất dép. Biết làm sao được, ngưu bàng rất dương mà. Cần một lượng thời gian thật lâu như vậy, để ngưu bàng chín từ từ, để nước tương và dấm mơ quyện hoà và ngấm vào từng miếng ngưu bàng từ từ. Thật từ từ.

Chuyện nấu ăn cũng giống như chuyện tình cảm. Dục tốc thì bất đạt. Cái gì mau tới thì mau đi. Cái gì càng chăm chút thì càng đáng quý.

Nên vào giữa độ mùa thu, được ngủ vùi trong không gian đượm mùi ngưu bàng ấm cúng, được sắp lên bàn ăn một đĩa nhỏ, nâu, xấu xí như củi khô, mà đặc biệt ngon lành; là thứ hạnh phúc không trải qua thì không hiểu được, không giãi bày được, không trân quý được.

nếu không đủ thời gian

Ngày xưa, mình đi làm từ 9h sáng tới 8h tối. Vào những đợt làm sự kiện hoặc đi quay thì thức đêm là chuyện bình thường. Cuối tuần rảnh rang một chút thì chỉ dành để ngủ bù, dọn nhà hoặc tụ tập nhậu nhẹt với công ty. Cuộc sống lúc nào cũng xoay vòng như vậy không có điểm dừng. Mẹ mình ngày nào cũng than thở, khó chịu vì việc mình không quan tâm đến gia đình. Càng như vậy mình lại càng mệt mỏi, càng không muốn về nhà.

Được một thời gian như thế thì mình nghỉ. Rồi gặp anh. Đó là lần đầu tiên mình được nhàn tản đi bộ trong một cánh rừng, lần đầu tiên được ăn một nồi cơm nấu kỹ lưỡng, được thấy anh nhồi bột, ủ bột, nướng thành bánh mì thơm lừng. Lần đầu tiên thấy ngưỡng mộ một người không cần kiếm nhiều tiền, mà vẫn sống hạnh phúc và an nhàn.

Hồi đầu anh hay mắng mình tội nấu ăn vội vã. Tức là mình chỉ cắm nồi cơm điện, rồi xào nấu đơn giản trong khoảng 15-20’ phải xong bữa. Anh bảo nấu hời hợt như thế làm sao ngon được. Mình vẫn cãi là vì mình không có thời gian. Thế là chàng trai đó thở dài, bảo, nếu không có thời gian thì hãy sống đơn giản hơn.

Chọn một công việc đơn giản, phù hợp với lối sống của mình. Ăn một bữa cơm đơn giản, chỉ có cơm lứt nấu từ đêm hôm trước, với muối mè và chút rau luộc. Tập vài động tác thể dục đơn giản, thay vì tới phòng tập gym. Ngủ một giấc đơn giản, thay vì lo lắng những chuyện không-có-cách-nào-thay-đổi.

Giống như mình có một căn phòng rất nhỏ. Đồ đạc chỉ có thể bày biện vô cùng hạn chế. Nếu coi đó là khổ thì sẽ thấy khổ. Nếu coi việc đó bình thường thì sẽ là cơ hội tốt để: cân nhắc kỹ lưỡng trước khi mua về, sắp xếp đồ đạc ngăn nắp gọn gàng và thêm trân trọng từng món đồ đã được-chọn để giữ lại nơi này.

Mỗi người đều có trong mình những suy nghĩ, quan điểm, cách ăn, lối sống riêng. Cho đến cùng, tất cả những việc mình làm đều nhằm gây dựng và củng cố cho điều mình tin là đúng. Nên, nếu mình không hạnh phúc với cuộc sống hiện tại, có thể mình đang lỡ ôm thêm cả những niềm tin của người khác rồi. Những thứ kiểu như kiếm bao nhiêu tiền là đủ, ăn sao cho đủ chất, sống sao mới là vui, yêu thế nào mới là đích thực.

Trong khi, những việc đó, nếu không là mình, thì mong ai hiểu được bây giờ?

bị ốm thì ăn gì?

Tôi bị ốm.

Một nhân vật xin phép được giấu tên thường bảo: ốm thì phải biết vì sao mình bị ốm.

Tất nhiên là tôi biết. Không cần phải thách nhà giàu húp tương. Nói chung là tại tôi ăn bậy, hay thèm đồ ngọt linh tinh này nọ. Ăn tối thì muộn, ăn xong lại mệt, sáng dậy lại uể oải. Xong rồi tập luyện không điều độ. Lại còn hay lo nghĩ linh tinh.

Tóm lại khi một cơ thể bị ốm thì có nghĩa là nó đang bị đối xử không tử tế cho lắm.

Có lẽ vì thế mà chung quanh tôi, người ta đang ốm quá trời. Thật ra ai cũng (có lúc) ốm, nhưng gần đây người ta quan tâm tới Cá hơn. Vì bọn nó ốm nhiều quá. Ốm nặng, ốm hàng loạt. Xong rồi chết.

Bọn cá ngoài biển chết. Bọn cá ở ao hồ kênh rạch chết. Đến mấy con cá còi trong bể nhà tôi cũng rủ nhau chết hết.

Tôi nghĩ, việc xuống đường biểu tình hay ngưng không ăn cá nữa, cũng giống như chuyện uống thuốc kháng sinh. Nó có thể có tác dụng ngay, nhưng không thể chữa tận gốc bệnh được. Thay vào đấy, người ta nên hiểu, và hiểu cho thật cặn kẽ: vì sao lại bị ốm?

Chữa tâm bệnh thì bao giờ cũng khó hơn thân bệnh. Vì thân gặp thuốc hay rồi cũng có thể lành, nhưng cứ giữ nguyên cách sống đó thì bệnh lại là điều khó tránh. Khi biết tôi ăn Thực Dưỡng, ai cũng hỏi tôi bị bệnh chi. Vì còn trẻ như thế, không bệnh tật gì thì chẳng ai tìm đến Thực Dưỡng. Cái đó thường chỉ được người ung thư sắp chết quan tâm mà thôi. Nhưng Thực Dưỡng không phải là phương thuốc chữa bệnh. Nó là một lối sống.

Cái Thực Dưỡng thực sự làm không phải là “đập chết ăn thịt” bọn bệnh tật, mà là ngưng-đầu-độc cơ thể, tạo điều kiện thuận lợi cho cơ thể tự-chữa-lành. Có điều, nhìn chung mọi người không nghĩ bị ốm là do lối sống của họ sai, mà đều nghĩ bệnh-tật là cái gì từ trên trời rớt xuống, như một dạng kiếp nạn hoặc nghiệp báu gì đó phải chịu đựng. Tất nhiên, không có gì nằm ngoài nhân quả, nên, ăn cái gì vào thì cho ra cái đó, sống ra sao thì nhận lại y chang. Không khác được.

Quay lại chuyện ốm. Những lúc ốm tôi thường chẳng muốn làm gì, chẳng muốn ăn gì. Tôi hay nằm một chỗ cho cơ thể nghỉ ngơi, đồng thời tự vấn xem mình đang gặp vấn đề gì, lý do ở đâu. Tôi hy vọng là người ta cũng thế. Lúc ốm không cần vội đi khám ngay, không cần lo phải uống thuốc gì, ăn cái gì cho mau khỏe.

Thay vào đó, khi bị ốm, chắc chỉ nên ăn… năn.

 

chuyện niềm tin

Anh trai tôi, mỗi lần đi mua nhạc cụ, loa đài, tai nghe… đều chọn đồ như sau: Nghe thử từng loại. Tới khi nào không nhận ra sự khác nhau giữa hai loại nữa, thì mua cái rẻ hơn.

Vì anh bảo, nếu không thể phân biệt được, thì bỏ ra nhiều tiền hơn là một việc vô nghĩa.

Về điểm này, tôi không thể tâm đắc hơn.

Thông thường, khi đi mua sắm, bất kể là đồ ăn, thức uống, hàng gia dụng, đồ điện tử….bạn sẽ lựa chọn theo tiêu chí nào? Thương hiệu, giá thành, bạn bè khuyên dùng…? Dù tiêu chí của mỗi người khác nhau, nhưng đa phần đều giống nhau ở “niềm tin”. Bạn tin ở thương hiệu ấy chắc chắn làm hàng tử tế, tin ở người đã giới thiệu mình đến mua, tin ở mức giá như thế thì không thể là hàng rởm được… Nhưng cái chúng ta nên tin nhất, là chính mình, thì ít ai dùng.

Mọi người thường hỏi tôi có thể đi ăn chay ở đâu, mua thực phẩm sạch chỗ nào. Thú thật rằng tôi rất ngại chỉ, vì không có chỗ nào hoàn toàn đảm bảo cả. Được cái này lại mất cái kia. Nhưng cách tốt nhất mà tôi chọn, là đem thân mình ra thử. Nếu tôi sử dụng sản phẩm nào đó và cảm thấy khó chịu, lần sau tôi sẽ không dùng nữa.

Chuyện uống trà cũng vậy. Tôi mê trà nên ngày nào cũng làm vài cữ. Tôi đã đi nhiều nơi, uống thử nhiều loại để tìm hiểu về trà. Hầu như nơi nào cũng nhận mình làm trà sạch cả. Có những sản phẩm đạt chứng nhận hữu cơ USDA. Có những đồi trà tôi ghé thăm, cam đoan rằng chỉ bón phân vi sinh, tự ủ phân chuồng… Thế mà, trà vẫn không sạch. Vì sao tôi biết được? Vì lưỡi tôi bị rộp, họng thì cứng, bụng thì đau. Cơ thể không biết nói dối, nó nhận thứ gì vào thì sẽ báo ra như vậy thôi.

Không có gì sai khi tham khảo những ý kiến, yếu tố bên ngoài trước khi quyết định làm một điều gì, mua một thứ gì. Nhưng yếu tố tiên quyết, vẫn phải là bản thân mình. Có thể bạn chưa đủ am hiểu kiến thức, độ nhạy cảm về lĩnh vực, sản phẩm nào đó; song, bạn mới là người là sử dụng, thụ hưởng hoặc chịu đựng về nó. Không ai có thể chịu trách nhiệm giùm bạn khi bạn chọn ăn một thực phẩm, uống một loại trà, kết hôn với một con người. Suy cho cùng, mọi lời khuyên đều sẽ thành vô nghĩa, nếu như bạn không cảm thấy gì.

Gần đây rộ lên câu chuyện về dầu gội bồ kết “sạch mà không sạch”. Người bán cam kết sản phẩm của họ hoàn toàn thiên nhiên, đã mang đi xét nghiệm, chứng nhận đầy đủ. Người tiêu dùng hoang mang vì nhiều người phản hồi không tốt, yêu cầu chụp ảnh xưởng sản xuất, nguồn hàng… làm bằng chứng. Có những người sợ quá, bảo chết rồi, trước giờ cả nhà đều dùng mỗi ngày, mà từ lâu lắm rồi. Nghe chuyện, tôi chỉ tò mò là: Mọi người dùng sản phẩm đó thấy như thế nào? Trả lời được câu hỏi đấy, rồi hãy tính tiếp. Nếu không cảm thấy gì đặc biệt, thì hoặc là cứ dùng, hoặc mua bồ kết về tự nấu cho yên tâm thì hơn.

Sự nhạy cảm của con người vốn là một điều hết sức bản năng. Mục đích là để bảo vệ chính mình. Nhưng càng ngày chúng ta càng sống xa rời tự nhiên, và bỏ quên năng lực này.

Ví dụ như chuyện thở. Bình thường ai chẳng thở, đều và đủ cho cơ thể hoạt động, sinh tồn. Tôi cũng luôn nghĩ như vậy, cho tới khi đi tập Ki-Aikido và được thực hành kokyu ho (hít thở). Việc này rất đơn giản: Trong tư thế ngồi quỳ seiza, nhắm mắt và hít thở một cách từ tốn. Không cần cố gắng hít sâu hoặc thở dài. Chỉ cần quan sát và đi-cùng hơi thở của mình, một cách nhẹ nhàng. Về cơ bản, chuyện này khá giống với thiền.

Nhưng có một điều, là mỗi lần ngồi kokyu ho, tôi lại ngáp. Ôi trời là ngáp, hết lần này tới lần khác, nước mắt giàn giụa. Tôi hay hỏi D. là vì sao vậy. D. bảo, bởi vì cơ thể của mình mệt quá rồi. Nhưng bình thường nó không được để tâm đúng cách. Mình cứ sống và làm việc thôi, không quan tâm đến nó. Tới khi có dịp được thảnh thơi ngồi lại, được hít thở đúng cách, cơ thể mới thư giãn toàn bộ, và thể hiện ra những cái mệt mỏi thường ngày.

Chuyện ăn cũng vậy. Ngày xưa tôi đặc biệt thích đi ăn hàng, thích cảm giác được thử nhiều món lạ. Nhưng đó chỉ là cái ngon-lạ miệng thoáng qua, chứ món ăn được nấu bằng những gì, tác động đến cơ thể thế nào, tôi không hề biết. Mãi tới khi “dở chứng, học đòi” ăn Thực Dưỡng, sử dụng ngũ cốc toàn phần, tìm nguồn thực phẩm sạch, loại bỏ mì chính, bột nêm, đường tinh luyện…. ra khỏi chế độ ăn của mình; tôi mới bắt đầu cảm thấy sự khác biệt. Lưỡi của tôi bắt đầu báo hiệu khi ăn phải đồ-bậy. Họng và bụng cũng làm loạn ngay nếu có ngày nào tôi ăn uống linh tinh. Nếu không hiểu, chúng ta có thể cho rằng đó là dấu hiệu của sức khoẻ suy yếu, hoặc chọn giải quyết bằng cách đi mua thuốc đau bụng. Nhưng nếu để tâm một chút, sẽ thấy rằng đó chỉ là “những cái ngáp dài” của cơ thể đã bị quên lãng quá lâu.

Trong Ki-Aikido, mọi vấn đề luôn xuất phát từ bản thân. Những sự vật, sự việc mà ta gặp đều chỉ là tấm gương phản chiếu cho cái bên trong ta. Nên trước khi muốn dẫn dắt bạn tập, cần phải ổn định tư thế của mình đã. Trước khi muốn chê trách một ai, hãy xem lại chính mình trước tiên. Tương tự vậy, nếu bạn không thể nhận ra điểm khác biệt giữa các loại thực phẩm, hàng hóa, hãy thẳng thắn nhìn nhận rằng: mình đã không đủ tinh tường, để chọn ra thứ tốt hơn cho bản thân. Sau đó, hãy xét tới nhà sản xuất.

Khả năng nhạy cảm của bản thân không phải tự dưng mà có. Chúng cần được quan tâm đúng mức, và rèn luyện theo năm tháng. Ba năm trước, tôi ăn mì chính, bột nêm chẳng thấy gì, giờ ăn là xác định ngay. Ba năm trước, tôi uống trà sạch-bẩn, ngon-dở không thể biết được, giờ thì vẫn blind-test hàng ngày với ông chồng. Ba năm trước, tôi không nhạy bằng bây giờ, nhưng tôi vẫn chọn đặt niềm tin vào bản thân, và phát triển nó lên. Cuộc sống thì nhiễu nhương, thế gian thì vô thường, bản thân tôi cũng có thể sai. Nhưng nếu tin vào tôi, thì có thể tự chịu trách nhiệm được. Chứ nếu tin vào một thương hiệu, một con người nào khác, rồi bỗng nhiên phát hiện ra nó không-như-mình-nghĩ, thì biết trách ai bây giờ?

Câu chuyện niềm “tin” có lẽ nên cố gắng thêm một chữ H nữa, để thành sự “tinh”. Bắt đầu từ việc để ý bát cơm mình ăn, chén trà mình uống, loại dầu gội, sữa rửa mặt, kem đánh răng mình dùng hàng ngày. Đừng ngắt cái “Ki” kết nối giữa mình và cơ thể. Chuyện đó tưởng đơn giản mà khó vô cùng. Việc ấy nghĩ hiển nhiên mà tốn rất nhiều công sức. Nhưng đáng. Vì chúng ta phải đi với cơ thể này ít ỏi cũng mấy chục năm cơ mà. Vì nếu hôm nay mình ăn đồ bậy mà không nhận ra, thì ngày mai cơ thể đổ bệnh, thậm chí bệnh nặng, cũng làm sao mà biết được.

Nhược Lạc kể chuyện |  Phạm Đ. Dũng chụp hình.

 

khi bồ câu về tổ

 Thật khó để vừa đi du lịch vừa ăn uống một cách tử tế. Sau mấy hôm ăn đường ăn chợ vô tội vạ thì dạ dày của chúng tôi bắt đầu lên tiếng. Bấy giờ chỉ thấy thèm một bát cơm gạo lứt và ít muối mè cho êm bụng. Thế là chúng tôi đến gặp chị Bồ Câu.

Chúng tôi biết về chị qua lời giới thiệu của một người bạn, chẳng có gì khác ngoài số điện thoại và bí danh Bồ Câu. Anh đã bảo rằng, đi gặp bạn bè Thực dưỡng mà giống như họp mặt tổ chức tình báo vậy á, hay giờ mình cũng lấy mật hiệu là Chim Sẻ hay Bồ Nông để liên lạc với nhau.

Sau một ngày dài lang thang khắp phố cổ Hội An, tối đó chúng tôi mới có dịp ghé thăm “cái tổ” của Bồ Câu. Hoá ra đó không chỉ là một căn nhà thông thường, mà là một căn Nhà Gỗ, một tiệm ăn và quán cafe nằm hiền hòa trên con đường Cửa Đại. Còn chủ nhân của chúng thì quả nhiên rất hợp với cái tên của mình. Chị nhỏ nhắn, dịu dàng, vừa có mùi vị của tự do bay nhảy, vừa khiến người ta có cảm giác gần gũi, an bình.

Thông thường, bạn sẽ tốn bao nhiêu thời gian để làm quen với một người lạ? Cần bao nhiêu thời gian để yêu mến và tin tưởng một ai đó? Hẳn là rất lâu để thực sự cho ai bước vào lòng mình. Thế nhưng chỉ chuyện trò dăm ba câu, trong lòng tôi đã dâng lên một niềm thương quý vô cùng dành cho chị.

yk6w1107

Chị mời chúng tôi cơm lứt, bơ mè, canh rong biển. Toàn những thứ giản dị thôi, mà như thể đưa tôi trở về nhà. Khoan nói về gia vị hài hòa, nhiệt lượng vừa đủ, mà chính tình cảm chị gửi gắm trong món ăn mới thực làm tôi cảm động.

Rất lâu trước đây, tôi những tưởng cứ nấu chín là ăn được, lửa to thì chín nhanh, lửa nhỏ thì chín chậm, gia vị thì một ít cái này một ít cái kia là được, nấu sao ăn không bị tào tháo rượt là được. Hóa ra tôi đã nhầm to. Hóa ra nấu nướng là một quá trình đòi hỏi sự thấu hiểu nguyên liệu, gia vị, dụng cụ, lửa, nước…và chính mình. Hóa ra sự khác biệt trong món ăn không chỉ nằm ở tay nghề đầu bếp mà còn trong trái tim của họ. Người nấu đã đặt bao nhiêu sự chú tâm, bao nhiêu chăm chút, bao nhiêu yêu thương vào đó, người ăn đều có thể cảm nhận được hết.

Miếng cơm gạo lứt buổi tối hôm đó ấm áp và trìu mến, bát canh hôm đó ngọt lành và dễ chịu. Cùng những câu chuyện không đầu không cuối chúng tôi đã chia sẻ với nhau thật khó để lãng quên.

Chị đã từng là một cánh chim bay. Chị đi khắp nơi, tìm hiểu mọi thứ, từng ham mê mọi nẻo đường, từng có ý định lên chùa đi tu. Nhưng rồi sau cùng, Bồ Câu đã trở về tổ ấm của mình. Ở đây chị có một gia đình hạnh phúc, một người chồng hiền lành, và chị mở ra Nhà Gỗ để chia sẻ khoảng không ấm cúng nhiệm màu đó với mọi người.

yk6w2277

Thật ra, chị Bồ Câu nấu ăn rất lâu. Vì khi khách vào quán gọi món, chị mới bắt đầu xuống bếp, gọt từng thứ củ quả. Chị không bao giờ sơ chế trước vì sợ mất đi độ tươi ngon của thực phẩm. Thế mà những vị khách (đa phần là người nước ngoài) vào quán đều không có vẻ gì sốt ruột. Họ kiên nhẫn đợi chờ, uống trà và tán gẫu với nhau, trong khi cô chủ bé nhỏ cặm cụi dưới bếp. Chúng tôi đã trực tiếp chứng kiến một vị khách ra quán ngồi chờ, sau đó chạy về có việc, rồi lại chạy ra ngồi chờ tiếp, mà đồ ăn vẫn chưa xong.

Tôi hỏi chị, làm cách nào để người ta có thể kiên nhẫn với món ăn của mình đến vậy. Chị bảo bởi vì người ta biết em à. Đa phần các quán ăn ở Hội An đều chỉ do một vài chỗ nấu rồi phân phát đi khắp nơi, nên ở đâu mùi vị cũng giống nhau. Nhưng khách của chị biết rằng ở đây chị tự tay làm tất cả, họ biết được mình dành bao nhiêu tình cảm trong món ăn. Vậy nên dầu có lâu thế nào, họ cũng đợi, và cũng quay lại.

yk6w2271

Bỗng nhiên, tôi hiểu ra vì sao có lúc mình nấu ngon, có lúc lại dở. Vì sao khi nhìn tôi nấu ăn, mẹ có thể đoán ra tôi đang nghĩ gì, nghĩ về ai. Vì sao nấu ăn cho người thương luôn khác với nấu ăn cho người dưng. Nghĩ thế, tôi càng mến chị Bồ Câu hơn. Bởi có thể tạo ra một Nhà Gỗ không khác gì Nhà Mình, nấu ăn cho những vị khách lần đầu gặp mặt không khác khi nấu cho người thân của mình, quả là một việc vô cùng khó khăn.

Nhược Lạc kể chuyện | Phạm Đ. Dũng chụp hình